Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

DIALECTICAL AND HISTORICAL MATERIALISM

Chủ nghĩa duy vật lịch sử là lý thuyết về sự biến đổi xã hội do Karl Marx và Friedrich Engels phát triển. Lịch sử được chia thành một loạt các thời đại hay các phương thức sản xuất. Mỗi thời đại được đặc trưng bởi một nền kinh tế riêng biệt và một kết cấu giai cấp riêng biệt. Sự biến đổi lịch sử được thúc đẩy bởi sự mở rộng ngày càng tăng của năng lực sản xuất của nền kinh tế (và do đó là sự phát triển của công nghệ, hay lực lượng sản xuất), và được biểu hiện thành xung đột giai cấp công khai và cách mạng.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng bao gồm những phương diện của triết học Mác-xít nằm ngoài lý thuyết về lịch sử, trong đó có nhận thức luận và hữu thể học. Về sau, nó đã trở thành triết học quan phương của Liên Xô. Thuật ngữ này không được Marx hay Engels sử dụng; những nỗ lực nhằm xây dựng một triết học duy vật biện chứng có tính nhất quán bắt đầu từ Plekhanov và Lênin, trên cơ sở kế thừa những tư tưởng chủ đạo trong Chống Đuy-rinh (1947) và Biện chứng của tự nhiên (1973) của Engels. Chủ nghĩa duy vật biện chứng được đặc trưng bởi lập trường duy vật của nó và sự bác bỏ chủ nghĩa hoài nghi dưới mọi hình thức. Thế giới vật chất được xem là có tính ưu tiên đối với tinh thần, đến mức cơ thể là điều kiện tiên quyết của ý thức. Người ta cho rằng thế giới vật chất này, về nguyên tắc, là có thể nhận thức được thông qua hoạt động của các khoa học thực nghiệm. Ngoài ra, triết học này mang tính biện chứng, ở chỗ nó trình bày thực tại như một quá trình đang phát triển. Điều này không chỉ có nghĩa rằng trong thế giới vật chất có sự biến đổi, mà còn có nghĩa rằng thực tại được đặc trưng bởi sự xuất hiện của những thuộc tính mới về chất.

Đọc thêm: 

Cohen, G.A. (1978) Karl Marx’s Theory of History, Oxford: Clarendon Press.

Cornforth, M. (1971) Dialectical Materialism, London: Lawrence & Wishart.

Ruben, D. (1979) Marxism and Materialism, Brighton: Harvester.

Đinh Hồng Phúc dịch

Nguồn: Andrew Edgar, Peter Sedgwick. Cultural Theory: The Key Concepts. Routledge, 2008.