Eros

Eros

ĐẠO ĐỨC HỌC, NHẬN THỨC LUẬN, TRIẾT HỌC TINH THẦN [tình yêu kiểu Hy Lạp hay tình yêu ái dục, nhưng không phải chỉ là sự thèm muốn nhằm thỏa mãn tình dục]. Ham muốn tính dục là một thành phần của eros, nhưng ngoài nó ra còn có những yếu tố khác nữa. Đối với Socrates, Plato và Aristotle, eros thường chỉ được giới hạn trong ham muốn tính dục của một người đàn ông lớn tuổi hơn đối với một thiếu niên nam trẻ tuổi, thứ ham muốn được các thiết chế và lề thói của giới quý tộc ở nhiều thành bang Hy Lạp cổ đại thừa nhận. Eros bao hàm một sự say mê mãnh liệt đối với người mình yêu, cùng mong muốn được người ấy hiện diện bên mình và bầu bạn cùng mình. Trong Phaedrus và Symposium, Plato xem tình yêu đối với vẻ đẹp của một thân thể trẻ trung, xinh đẹp chỉ là phiên bản trần thế của một cái gì đó cao hơn rất nhiều. Nó lần lượt dẫn đến tình yêu đối với một tâm hồn và một phẩm cách đẹp đẽ, tình yêu đối với việc học hỏi, tình yêu đối với một lối sống, tình yêu đối với trật tự xã hội, và sau cùng vươn lên đến chính sự hiện diện của Hình thức của Cái Đẹp, mà loại cái đẹp khác chỉ là những bản sao bất toàn của nó. Vì thế, eros là một con đường để nắm bắt chân lý tinh thần. Các triết gia, thi sĩ và nghệ sĩ đều được truyền cảm hứng bởi quyền năng thần linh của eros, khi nó xuất hiện như một cơn điên thiêng. Đây là tình yêu tinh thần đậm nét Plato, mặc dù tình yêu kiểu Plato về sau cũng được dùng để chỉ sự bầu bạn không có ham muốn tình dục. Vì thế, eros được phân biệt với tình yêu Kitô giáo (agape) hay tình yêu lãng mạn. Đối với Aristotle, tình yêu ái dục là một nguồn gốc của tình bạn. Freud mượn thuật ngữ này và cho rằng học thuyết của ông về eros gần với học thuyết của Plato hơn. Tuy nhiên, trong khi eros của Plato là niềm khát vọng hướng tới một phiên bản chân thực của thực tại, thì tình yêu theo Freud lại là hy vọng tái chiếm một khoái lạc tình dục, thứ bị cho là đã đánh mất từ thời ấu thơ.

“Nếu chúng ta muốn làm cho tặng phẩm này thực sự thuộc về mình, thì Eros sẽ giúp bản tính hữu tử của chúng ta nhiều hơn bất cứ điều gì trên đời.” Plato, Symposium

Nguồn: Từ điển triết học phương Tây, (ĐHP dịch).