Anaximenes (kh. 546 TCN)

ANAXIMENES

(hoạt động vào khoảng năm 546 trước Công nguyên)

[3] Anaximenes, con của Eurystratus, người thành Miletus, là học trò của Anaximander. Lại có thuyết nói rằng ông cũng từng thụ học nơi Parmenides. Ông coi không khí, hoặc cái vô hạn, là nguyên lý đầu tiên. Ông cho rằng các vì sao chuyển động quanh trái đất, nhưng không đi xuống phía dưới nó. Ông viết bằng phương ngữ Ionic, lời văn mộc mạc, tự nhiên, không trau chuốt.

Theo lời Apollodorus, ông sống cùng thời với biến cố thành Sardis thất thủ, và mất vào kỳ Olympiad thứ sáu mươi ba.

Ngoài ra, còn có hai người khác cũng mang tên Anaximenes, đều là người Lampsacus: một người là nhà hùng biện, từng viết về đại nghiệp của Alexander; người còn lại là cháu của nhà hùng biện ấy, và là sử gia.

Anaximenes, nhà triết học, có viết những bức thư sau đây:

Anaximenes gửi Pythagoras

[4] “Thales, con của Examyas, đã gặp một kết cuộc chẳng lành lúc tuổi già. Như thường lệ, đêm đến ông cùng người hầu gái ra sân để xem thiên tượng; nhưng vì mải nhìn lên, quên mất mình đang ở đâu, ông đã tới sát mép một triền dốc đứng và ngã nhào. Chính như thế mà người Miletus đã mất đi nhà thiên văn của mình. Chúng ta, những môn sinh của ông, hãy trân trọng tưởng nhớ ông; cũng hãy để con cháu cùng môn sinh của chúng ta gìn giữ niềm tưởng nhớ ấy; và chớ bao giờ ngừng cùng nhau nhắc lại lời ông. Hãy để mọi cuộc đàm đạo của chúng ta đều mở đầu bằng lời nhắc đến Thales.

Lại nữa:

Anaximenes gửi Pythagoras

[5] Quả ông đã nhìn xa hơn tất cả chúng tôi khi rời Samos mà sang Croton, nơi ông nay đang sống an bình. Bởi con cháu Aeaces không ngừng gây tai ương, còn Miletus thì chưa khi nào vắng bóng bạo chúa. Vua dân Medes lại là một nỗi kinh hoàng khác đối với chúng tôi, tuy chưa đến nỗi ấy chừng nào chúng tôi còn bằng lòng nộp cống; nhưng người Ionia nay đã sắp giao chiến với người Medes để giữ lấy tự do chung của mình, và một khi đã lâm vào chiến tranh, chúng tôi chẳng còn hy vọng an toàn nào nữa. Vậy thì làm sao Anaximenes còn có thể nghĩ đến việc nghiên cứu thiên tượng, khi đang bị đe dọa bởi họa diệt vong hay cảnh nô lệ? Trong khi đó, ông được người dân Croton và những người Hy Lạp khác ở Italy mến phục; học trò còn tìm đến ông cả từ Sicily.

Đinh Hồng Phúc dịch

Nguồn: Diogenes Laertius. Lives of Eminent Philosophers. Book II, Chapter 2. Anaximenes. R.D. Hicks. Cambridge. Harvard University Press. 1972 (First published 1925).